نقد و بررسی دانش‌های ادبی در کتب فارسی متوسطۀ اول

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

2 دکترای زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه هرمزگان، هرمزگان، ایران

چکیده

کتاب‌های فارسی دوره متوسطه اول یکی از مهمترین منابع این دوره است؛ به نحوی که می‌توان این کتب را پیشاهنگ و مقدمه فهم برخی از دروس دیگر نیز به حساب آورد. در کتاب‌های فارسی بخشی تحت عنوان دانش‌های ادبی گنجانده شده است که هدف اصلی آن کمک به دانش‌آموزان در جهت فهم نکات ادبی و ظرافت‌های زیباشناختی است. پژوهش حاضر این بخش از کتاب‌های فارسی را با روش تحلیل محتوایی، بر پایه منابع کتابخانه‌ای بررسی کرده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که این بخش به دلیل پاره‌ای از کاستی‌ها و نقایص نتوانسته است زمینه را برای تحقق اهداف مورد نظر برنامه‌ریزان برای درس فارسی دوره متوسطه اول فراهم آورد. عمده این نقایص عبارتند از عدم توجه کافی به بخش دانش‌های ادبی در پایان دروس و ایجاز و فقدان توضیحات لازم و همچنین پیروی نکردن از یک شکل پیوستار در ترتیب قرار گرفتن این دانش‌ها و نیز ارتباط نسبتاً ضعیف محتوای درس با دانش ادبی مطرح شده. مرتفع ساختن این تقص‌ها در راستای حرکت از وضع موجود و نیل به وضعیت مطلوب خواهد بود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


منابع یا مآخذ:
قزل ایاغ، ثریا (1393). ادبیات کودکان و نوجوانان و ترویج خواندن، تهران: انتشارات سمت.
شعاری‌نژاد، علی‌اکبر (1383). ادبیات کودکان، چاپ بیست و سوم، تهران: انتشارات اطلاعات.
القیروانی، زهرالادب، بیروت: دارالجلیل، ج چهارم.
بشلر، ژان (1401). کتاب چکیدة فلسفة سیاسی، عبدالوهاب احمدی، چاپ چهارم، تهران: آگه.
جاحظ (1998). ‌البیان و التبیین؛ تحقیق موفق شهاب‌الدین، بیروت: دارالعلمیه.
جرجانی، عبدالقاهر (بی‌تا). دلایل الاعجاز، بیروت: دارالمعرفه.
عسکری، ابوهلال (1371). الصناعتین، تحقیق محمدالجباوی، بی‌جا، نشرالحبلی.
جعفرزاده، خدیجه (1396). «تشبیه و انواع آن در کتب ادبیات فارسی دوره متوسطه اول»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، پردیس شهید رجایی دانشگاه فرهنیگان ارومیه.
حرفتی سبحانی لیل آبادی، محمد و پیری، موسی (1396). «تحلیل محتوای کتاب های فارسی دوره اول متوسطه برحسب میزان توجه به مؤلفه های سرمایه فرهنگی»، فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، دوره دهم، شماره 4، صص41-65.
حسین‌نژاد، فرهاد (1396). «بررسی کاربرد جناس و انواع آن در کتاب‌های دوره دوم متوسطه»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، پردیس شهیدرجائی ارومیه.
دانشگر، مریم (1396). «مهارت‌های دانش‌آموختگان نظام متوسطه با محوریت درس زبان و ادبیات فارسی»، ‌ جستارهای زبانی، دوره هشتم، شماره 1، صص
رحیمیان، جلال؛ علوی‌مقدم، سیدبهنام (1397). «سنجش کاربست ابزارهای انسجام واژگانی در کتاب‌های فارسی متوسطه اول»، پژوهش‌نامه آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان، سال هفتم، شماره1، 1397، صص77-96.
زنگنه، فاطمه (1393). «سیرتاریخی مفهوم هویت ملی درکتاب‌های درسی ادبیات فارسی سال اول متوسطه ازدهه 1350 تاکنون»، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته تاریخ و فلسفه آموزش‌وپرورش، تهران: دانشگاه الزهرا.
سارلی، ‌ ناصرقلی؛ درخشان، ‌فاطمه سادات (1389). «دوره‌بندی تاریخ دانش بلاغت فارسی». نقد ادبی، شماره 10، صص7-33.
سبزواری، مهدی و محمدی، فاطمه (1393). «نقد زبانشناختی کتاب زبان فارسی مقطع متوسطه و مسائل آموزشی آن». علم زبان، سال دوم شماره 3، صص65-81.
مک‌دانل، دایان (1380). «مقدمه‌ای بر نظریه‌های گفتمان»، مترجم حسینعلی نوذری، تهران: فرهنگ گفتمان.
معروفی، یحیی و پناهی‌توانا، صادق (1392). «جایگاه مؤلفه‌های هویت ملی - مذهبی در محتوای کتاب‌های ادبیات فارسی دورة متوسطه». فصلنامه تعلیم‌وتربیت، شماره 120، صص83-104.
نجفی، حسن؛ سحابی نژاد، مهدی؛ جعفری هرندی، رضا (1394). «تحلیل محتوای میزان توجه به ابعاد هفت‌گانۀ اهداف مصوب در کتاب‌های درسی ادبیات فارسی دوره متوسطه ایران»، دوفصلنامه نظریه و عمل در برنامه درسی، سال سوم، شماره 6، صص121-142.
فارسی پایه هفتم دوره اول متوسطه (1403). سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران.
فارسی پایه هشتم دوره اول متوسطه (1403). سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران.
فارسی پایه نهم دوره اول متوسطه (1403). سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران. 
آلتوسر، لویی (1389). ایدئولوژی و ساز و برگ‌های ایدئولوژیک دولت، ترجمه روزبه صدرآرا، تهران: نشر چشمه
احمدی، بابک (1391). واژه‌نامه فلسفی مارکس، چ پنجم، تهران: مرکز.
ایگلتون، تری (1388). پیش درآمدی بر نظریه ادبی، ترجمه عباس مخبر، چ پنجم، تهران: مرکز.
..................... (1383). مارکسیسم و نقد ادبی، ترجمه اکبر معصومی، چ اول، تهران: نشر دیگر.
برتنس، یوهانس ویلم (1391). مبانی نظریه ادبی، ترجمه محمدرضا ابوالقاسمی، تهران: نشر ماهی.
بشلر، ژان (1370). ایدئولوژی چیست؟ نقدی بر ایدئولوژی‌های غربی، ترجمه علی اسدی، تهران: شرکت سهامی انتشار.
فرتر، لوک (1387). لویی آلتوسر، ترجمه امیراحمدی آریان، تهران: مرکز.
مک‌دانل، دایان (1380). مقدمه‌ای بر نظریه‌های گفتمان، ترجمه حسینعلی نوذری، تهران: نشر فرهنگ گفتمان.
میلز، سارا (1389). میشل فوکو، ترجمه داریوش نوری، تهران: نشر مرکز.
مشکوه‌الدینی، مهدی (1379). «دستور زبان همگانی و شکل‌گیری دانش زبانی»،  مجله تخصصی زبان و ادبیات دانشکده ادبیات و علوم انسانی مشهد، شماره 1و2، صص5-22.
 
Sources or references
Ghezel Ayagh, Soraya (2014). Children's and Adolescent Literature and the Promotion of Reading, Tehran: Samat Publications.
Shaari Nejad, Ali Akbar (2004). Children's Literature, 23rd Edition, Tehran: Etelaat Publications.
 Al-Qayrawani(1997). Zahr al-Adab, Beirut: Dar al-Jalil, Vol. 4.
Bashler, Jean (1991). The Book of Summary of Political Philosophy, Abdul-Wahhab Ahmadi, Fourth Edition, Tehran: Aghe.
Jahiz (1998). Al-Bayan and Al-Tabiyyin; Successful Research by Shahab al-Din, Beirut: Dar al-Ilmiyeh. Jorjani, Abdul-Qahir (Bita). The Reasons for the Miracles, Beirut: Dar al-Afrafah.
Askari, Abu Hilal (1992). Al-Sana'ateen, Research by Muhammad al-Jabawi, no data, Nashr al-Habli.
Jafarzadeh, Khadija (2017). "Similarity and its types in Persian literature books of the first secondary school", Master's thesis, Shahid Rajaee Campus, Urmia University of Culture.
Harfati Sobhani Lailabadi, Mohammad and Piri, Musa (2017). "Content analysis of Persian books of the first secondary school according to the level of attention to the components of cultural capital", Iranian Cultural Research Quarterly, Volume 10, Issue 4, pp. 41-65.
Hosseinnejad, Farhad (2017). "Investigation of the use of puns and its types in books of the second secondary school", Master's thesis in Persian language and literature, Farhangian University, Shahid Rajaee Campus, Urmia.
Daneshgar, Maryam (2017). "Skills of secondary school graduates with a focus on Persian language and literature", Language Essays, Volume 8, Issue 1, pp.
Rahimian, Jalal; Alavi Moghadam, Seyed Behnam (2018). "Measuring the Application of Lexical Coherence Tools in Middle School Persian Textbooks", Research Journal of Persian Language Teaching to Non-Persian Speakers, Year 7, Issue 1, 2018, pp. 77-96.
Zanganeh, Fatemeh (2014). "Historical Biography of the Concept of National Identity in Middle School Persian Literature Textbooks from the 1970s to the Present", Master's Thesis in History and Philosophy of Education, Tehran: Al-Zahra University.
Sarli, Nasergholi; Derakhshan, Fatemeh Sadat (2010). "Periodization of the History of Persian Rhetoric". Literary Review, Issue 10, pp. 7-33.
Sabzevari, Mehdi and Mohammadi, Fatemeh (2014). "Linguistic Criticism of Middle School Persian Language Textbooks and Its Educational Issues". Language Science, Year 2, Issue 3, pp. 65-81.
McDonnell, Diane (2001), “Introduction to Discourse Theories”, translated by Hossein Ali Nozari, Tehran: Farhang Goftman.
Marouf, Yahya and Panahi-Tavana, Sadegh (2013). “The Place of National-Religious Identity Components in the Content of Persian Literature Textbooks for the Middle School”. Quarterly Journal of Education and Training, No. 120, pp. 83-104.
Najafi, Hassan; Sahabi Nejad, Mehdi; Jafari Harandi, Reza (2015). “Content Analysis of the Level of Attention to the Seven Dimensions of Approved Goals in Iranian Middle School Persian Literature Textbooks”, Bi-Quarterly Journal of Theory and Practice in Curriculum, Year 3, No. 6, pp. 121-142.
Persian for the Seventh Grade of the First Year of Secondary Education (2010). Educational Research and Planning Organization, Tehran: Iranian Textbook Publishing Company.
Persian for the Eighth Grade of the First Year of Secondary Education (2010). Educational Research and Planning Organization, Tehran: Iranian Textbook Publishing Company.
Persian for the ninth grade of the first year of secondary school (2010). Educational Research and Planning Organization, Tehran: Iranian Textbook Publishing Company.
Althusser, Louis (2010). Ideology and the ideological apparatus of the state, translated by Roozbeh Sadrara, Tehran: Cheshme Publishing.
Ahmadi, Babak (2012). Marx's philosophical dictionary, Vol. 5, Tehran: Markaz.
Eagleton, Terry (2009). An introduction to literary theory, translated by Abbas Mokhbar, Vol. 5, Tehran: Markaz.
(2004)...................... Marxism and literary criticism, translated by Akbar Masoumi, Vol. 1, Tehran: Deeghir Publishing.
Bertens, Johannes Willem (2012). Fundamentals of literary theory, translated by Mohammad Reza Abolghasemi, Tehran: Mahi Publishing.
Bechler, Jean (2008). What is ideology? Critique of Western Ideologies, translated by Ali Asadi, Tehran: Sahami Publication Company.
Farter, Luke (2008). Louis Althusser, translated by Amir Ahmadi Arian, Tehran: Markaz.
McDonnell, Diane (2001). An Introduction to Discourse Theories, translated by Hossein Ali Nozari, Tehran: Farhang Goftman Publishing House.
Mills, Sarah (2009). Michel Foucault, translated by Dariush Nouri, Tehran: Markaz.
Meshkoheddin, Mehdi (2000). "Universal Grammar and the Formation of Linguistic Knowledge", Journal of Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Mashhad, No. 1 and 2, pp. 5-22.