ارزشیابی تصاویر کتاب درسی فارسی اوّل دبستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

2 گروه مدیریت آموزشی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تعیین میزان مناسب‌بودن تصاویر کتاب فارسی پایۀ اوّل دبستان و شناسایی نقاط قوت و ضعف تصویرگری این کتاب انجام شده است. روش پژوهش، کیفی با رویکرد ارزشیابی، و جامعه مورد مطالعه کلیّة معلّمان پایة اوّل ابتدایی کشور و نیز تصویرگران کتاب کودک و متخصصان روا‌‌‌ن‌شناسی تربیتی بوده است. 720 معلّم اوّل ابتدایی استان‌های تهران، خوزستان، زنجان، کرمانشاه و یزد به صورت نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. هم‌چنین از نظرات تصویرگران کتاب کودک و متخصصان روان‌شناسی تربیتی در ارزشیابی تصاویر استفاده شد. گردآوری داده‌ها ازطریق پرسشنامه محقق‌ساخته به تفکیک معلّمان، متخصصان روان‌شناسی تربیتی و تصویرگران کتاب کودک انجام شد. برای تجزیه و تحلیل داده‌های کیفی از روش هولستی استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد با این که کتاب فارسی، نوآوری‌هایی نسبت به کتاب قبل دارد، اما اشکالاتی فنی و آموزشی بر آن وارد است و می‌توان گفت مسأله‌دارترین مقوله یا عنصر کتاب، تصاویر آن است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آذر پیک، زینب؛ اسمعیلیان، زهرا؛ رحیمی کشاور، رقیه. (1399). تحلیل محتوا ارتباط متن و تصویر در کتاب درسی علوم پایۀ دوم ابتدایی ایران در سال تحصیلی 00- 99. فصلنامه علمی پژوهش‌های نوین در آموزش و پرورش . جلد 1. شماره2.
اسدی، شهرام. (1383). بررسی دیدگاه معلّمان پایۀ اوّل دروه ابتدایی شهرستان شهرضا نسبت به کتاب‌های بخوانیم و بنویسیم. وزارت آموزش و پرورش. سازمان آموزش و پرورش استان اصفهان. شورای تحقیقات.
اسلامی، شهباز. (1385). بررسی تأثیر تدریس دروس بخوانیم و بنویسیم در پیشرفت املای دانش‏آموزان پایه‏های اوّل تا چهارم از دیدگاه آموزگاران مدیریت آموزش و پرورش شهرستان قشم. وزارت آموزش و پرورش. سازمان آموزش و پرورش استان هرمزگان. شورای تحقیقات آموزشی.
امیرتیموری، محمد حسن. (1396). طراحی پیام‌های آموزشی. چاپ دوم. تهران: انتشارات سمت.
امیرخانی، عباسعلی. (1388). بررسی میزان انطباق تصاویر کتاب فارسی بخوانیم پایۀ اوّل ابتدایی با محتوای آن و رعایت اصول روان‌شناسی رنگ‌ها و تصویرنگاری از دیدگاه متخصصصان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد چاپ نشده. دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمانشاه.
پارسانیا، سپیده، و محمودی، فیروز. (1398). تحلیل تصاویر کتب علوم دورة ابتدایی با روش سلوج و مک تیگو. پژوهش در برنامه ریزی درسی (دانش و پژوهش در علوم تربیتی- برنامه‌ریزی درسی)، 16 (35 (پیاپی 62) )، 122-131.
جعفری هرندی، رضا؛ نصر، احمدرضا و میرشاه جعفری، سید ابراهیم. (1387). تحلیل محتوا روشی پر کاربرد در مطالعات علوم اجتماعی، رفتاری و انسانی، با تاکید بر تحلیل محتوای کتاب‌های درسی. فصلنامه حوزه و دانشگاه روش‌شناسی علوم انسانی. شماره 55.
حمزه لو، زهره؛ عباسیان، زهرا. (1401). تحلیل محتوای توصیفی تصاویر علوم تجربی دورۀ اوّل ابتدایی. مجله پیشرفت های نوین در روان‌شناسی، علوم تربیتی و آموزش و پرورش. سال پنجم  شماره 47.
خراسانی، فاطمه؛ دست پیمان، زینب؛ ده مرده، محدثه؛ د مرده، فاطمه. (1402). تحلیل کتب فارسی مقطع ابتدایی بر اساس اصول تصویرگری. دومین کنفرانس بین المللی و سومین همایش ملی یافته های نوین در مدیریت، روان‌شناسی و حسابداری.
خزاعی، مریم؛ حیدری، احمد؛ صمصامی، شیرین. (1396). بررسی و تحلیل کتب فارسی مقطع ابتدایی براساس اصول تصویرگری (مطالعه موردی کتاب فارسی پایۀ اوّل).  اوّلین کنفرانس ملی کاربرد پژوهش های نوین در علوم انسانی.
دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتاب‌های درسی. (1385، ویراست 7/6/1388). راهنمای برنامه درسی فارسی دورۀ ابتدایی.
ذوالفقاری، حسن. (1382). مقایسه تأثیر آموزش محتوای کتاب‌های قدیم و جدید فارسی (بخوانیم و بنویسم) بر پیشرفت زبان‏آموزی دانش‏آموزان سال اوّل ابتدایی استان مرکزی. وزارت آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران. سازمان آموزش و پرورش استان مرکزی. شورای تحقیقات استان مرکزی.
رحمانی، اسحاق؛ ظفرآبادی، حانیه. (1396). شاخص‌های ارزیابی محتوایی و شکل ظاهری کتاب «تاریخ الادب العربی (العصر الجاهلی) اثر شوقی ضیف». مجموعه مقالات اوّلین همایش ملی نقد متون و کتب علوم انسانی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. (بی‌تا). جزوه «بررسی کتاب فارسی اوّل دبستان». تهران: (منتشرنشده)
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. (مهر1388). جزوه «بررسی کتاب بخوانیم و بنویسیم». تهران: (منتشرنشده)
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. (1403). فارسی اوّل دبستان، کد.103 تهران: اداره کل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی.
ساکی، رضا و میرزارضایی، زهرا. (1381). ارزشیابی برنامه‏های جدید فارسی پایه‏های اوّل، دوّم و سوّم دورۀ ابتدایی در فرایند اجرای آزمایشی (جلد1 پایۀ اوّل). وزارت آموزش و پرورش. سازمان پژوهش و برنامه‏ریزی آموزشی. دفتر برنامه‏ریزی و تالیف کتب درسی.
سلسبیلی، نادر. (1388). ارزیابی برنامه جدید آموزش زبان فارسی دورۀ ابتدایی (بخوانیم و بنویسیم) براساس کاربرد معیارهای الف) پرورش خلاقیت، ب) توجه به کل‏نگری در آموزش توانایی‌های زبانی. پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش. پژوهشکده تعلیم و تربیت.
شاوردی، تهمینه. (1384). بررسی دیدگاه‌های مختلف در خصوص کتاب جدید التالیف بخوانیم و بنویسیم فارسی اوّل دبستان. وزارت آموزش و پرورش. سازمان آموزش و پرورش تهران. دبیرخانه شورای تحقیقات.
شعاری نژاد، علی اکبر. (1398). ادبیات کودکان. چاپ سی و دوم. تهران: انتشارات اطلاعات.
شعبانی، حسین . (1392). تحلیل محتوا به عنوان یک روش تحقیق. تهران: انتشارات بنی الزهراء
فتحی واجارگاه، کورش. (1398). اصول برنامه‏ریزی درسی. تهران: انتشارات ایران زمین.
فتحی واجارگاه، کورش؛ آقازاده ، محرم .(1390). راهنمای تألیف کتاب‌های درسی. تهران: نشر آییژ.
قمری، حیدر. (1391). ارزشیابی کتاب درسی فارسی اوّل دبستان. گزارش پژوهشی. پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش.
کاظمی، مهین. (1384). بررسی دیدگاه معلّمان پایۀ اوّل دورۀ ابتدایی شهرستان نجف‏آباد نسبت به کتاب‌های بخوانیم و بنویسیم. وزارت آموزش و پرورش. سازمان آموزش و پرورش استان اصفهان. شورای تحقیقات.
کوثر احمدی، علی (۱۳۷۳). بررسی تصویرسازی در کتاب‌های کودکان (پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد). دانشگاه تربیت مدرس، تهران.
مجتهدی، مهین. (1381). بررسی باورهای جنسیتی در محتوای کتاب‌های درسی دورۀ ابتدایی. مجموعه مقالات همایش ملی مهندسی اصلاحات در آموزش و پرورش، جلد دوم، نقش آموزش و پرورش در توسعه سیاسی – اجتماعی و آموزش و پرورش حساس به جنسیت. تهران: پژوهشکده تعلیم و تربیت. صفحات 314-285.
محمدی، محسن. (1389). مقدمه‌ای بر تحلیل محتوای کتاب درسی. قم: انتشارات نسل جوان.
نوریان، محمد. (1386). تحلیل محتوای کتاب‌های فارسی سال اوّل دبستان در ایران . فصلنامه روانشناسان ایرانی. سال سوم شماره 12.
نوغانی دخت بهمنی، محسن؛رحمتی محمودی، شهربانو (1389). تحلیل محتوای کلیشه‌های جنسیتی در کتب درسی دورۀ ابتدایی. اوّلین همایش ملی آموزش زبان فارسی و زبان شناسی دانشگاه فردوسی مشهد.
نیک‌نفس، سعید و علی آبادی، خدیجه. (1392). تحلیل محتوا در فرایند آموزش و طراحی کتاب‌های درسی. مجله جهانی رسانه. دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران. شماره پیاپی 16. صص150- 124.
همایی، رضا. (1384). بررسی قابلیت کتاب‌های درسی بخوانیم و بنویسیم پایۀ اوّل در بهبود فرآیند یاددهی- یادگیری زبان فارسی دانش‏آموزان دورۀ ابتدایی استان اصفهان از دیدگاه معلّمان آنان. وزارت آموزش و پرورش. سازمان آموزش و پرورش استان اصفهان. شورای تحقیقات.
هولستی، ال- آر. (1400). تحلیل‌ محتوی در علوم‌ اجتماعی و انسانی، ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺩﻛﺘﺮ ﻧﺎﺩﺭ ﺳﺎﻻﺭﺯﺍﺩﻩ ﺍﻣﻴﺮﻱ تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
ورمزیاری، محمدصادق. (1383). بررسی نگرش معلّمان کلاس اوّل ابتدایی شهر تهران نسبت به کتاب جدید التالیف فارسی (بخوانیم و بنویسیم). پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
یارمحمدیان، محمدحسین. (1400). مبانی و اصول برنامه‏ریزی درسی. تهران: یادواره کتاب.
Ayoola, Moses Olusanya; Bankole, Mercy Adenike; Okorie, Chinyere Blessing.  (2022).Text and Image Interplay in Selected Primary School English Textbooks in Ekiti State. International Journal of Research and Innovation in Social Science (IJRISS) |Volume VI, Issue XII, December 2022|ISSN 2454-6186 www.rsisinternational.org Page 312 .
Dimopoulos ,Kostas ;Koulaidis, Vasilis and Sklaveniti, Spyridoula.  (2003).Towards an Analysis of Visual Images in School Science Textbooks and Press Articles about Science and Technology. Research in Science Education. 33:189–216. Kluwer Academic Publishers. Printed in the Netherlands.
Irandost F, Bashiri A.(2022). Studying the Relationship between Text and Picture of Arabic textbooks in the in Junior High School (Based on the Theory of Maria Nikolajeva and Carole Scott). 13 (4) :221-255.
Okeeffe, Lisa. (2013). A Framework for Textbook Analysis. International Review of Contemporary Learning Research. Res. 2, No. 1, 1-13.
Wright, Suzette. (2008). Guide to Designing Tactile Illustrations for Children’s Books. American Printing House for the Blind, Inc.Louisville, Kentucky.U.S.A.