بررسی ویژگی های تصویر و رنگ در کتاب فارسی هشتم و ارتباط آنها با متن درس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.

2 گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

چکیده

تصاویر کتب آموزشی به‌عنوان تولیدکننده معنا و منبع تفسیر و تعبیر متن، اگر با رنگ و طراحی مناسب همراه شوند، می‌توانند آثار مثبت و معناداری بر درک، احساس و رفتار دانش‎آموزان داشته باشند. پژوهش حاضر در پی تحلیل و بررسی ویژگی‌های تصاویر و رنگ‌های به‌کاررفته در کتاب فارسی هشتم و میزان ارتباط میان آنها با متن درس و چگونگی اثرگذاری آنها بر سطح یادگیری و درک مفاهیم توسط دانش‌آموزان است. روش گردآوری داده‌ها، کتابخانه‌ای و از نظر شیوۀ جمع‌آوری، کیفی و از نوع تحلیل محتواست و روش نمونه‌گیری، تمام‌شماری است؛ یعنی همۀ تصاویر فارسی هشتم و رنگ‌های مورد استفاده در آنها بررسی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد مجموعاً 85 درصد تصاویر با متن درس به شکل‌های مختلف، از جمله بخشی از متن، بیشتر متن و نمادین مرتبط هستند و یازده طیف رنگ در تصاویر کتاب استفاده شده است. همچنین، نتایج حاکی از آن است که در میان ارزش‌های مندرج در تصاویر، طبیعت‌گرایی و بیان زیبایی و شگفت‌آوری آن، با 29 درصد بیشترین بسامد را در میان سایر ارزش‌ها دارد که در راستای ملموس‌سازی مفاهیم و هویت‌بخشی به دانش‌آموزان است. در ضمن، طیف رنگ سبز با بسامد 21 درصد بیشترین رنگ مورد استفاده و نیز با فراوانی 12، غالب‌ترین رنگ در تصاویر به شمار می‌رود که سبب ایجاد آرامش، تحکیم عقاید دینی، امیدواری و شادابی، و القای حس اعتمادبه‌نفس به دانش‌آموزان می‌شود. 76 درصد رنگ‌های غالب با متن درس ارتباط نزدیکی دارند که به ترتیب طیف رنگ سبز، قهوه‌ای و آبی، فراوانی بالاتری در مقایسه با سایر رنگ‌ها داشته‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آقایی، غزاله (1390). همگام‌سازی تصویرسازی با متن کتاب‌های فارسی دوره دوم ابتدایی          (چهارم، پنجم و ششم) نظام آموزشی ایران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه نیشابور، دانشکده هنر.
آیزمن، لئاتریس (1390). روانشناسی کاربردی رنگ‌ها، ترجمه روح‌الله زمزمه، چاپ دوم، تهران: انتشارات بیهق کتاب.
ابن‌اثیر جرزی (1409ق). اسدالغابه فی معرفه الصحابه، جلد 1، بیروت: دارالفکر.
اکرمی، جمال‌الدین (1395). کودک و تصویر: جستارهایی در تصویرگری کتاب‌های کودکان و نوجوانان (جلد 2)، چاپ دوم، تهران: سروش.
ایرانی، نفیسه؛ فتاحی چالانچی، علویه (1402). «نقد و تحلیل تصاویر کتاب فارسی پنجم دبستان و ارتباط آنها با متن درس»، مجله پژوهش در آموزش زبان و ادبیات فارسی، شمارۀ 1، صص 117-138.                              https://rpllp.cfu.ac.ir/article_3249.html    
بهرام‌بیگی، مهری (1395). «نقش تصویر و رنگ در کتاب‌های درسی و دانشگاهی و تأثیر آن بر آموزش زبان خارجی»، فصلنامه ترویج علم، دورۀ 7، شمارۀ 10، صص 37-53.
DOR: 20.1001.1.22519033.1395.7.1.3.4
پاینده، حسین (1389). داستان کوتاه در ایران، جلد2، تهران: نیلوفر.
پورحسینی، مژده (1384). معنای رنگ، چاپ اول، تهران: انتشارات هنر آبی.
پورفخاران، علی؛ نوری، سهیل (1391). روانشناسی رنگ‌ها، چاپ ششم، قم: انتشارات ابتکار دانش.
حسینی، سیدهاشم (1390). «کاربرد تزیینی و مفهومی نقش شمسه در مجموعه شیخ صفی الدین اردبیلی»، دوفصلنامه مطالعات هنر اسلامی، شمارۀ 14، صص 7-24.
DOR: 20.1001.1.1735708.1390.7.14.1.3     
راسخ تلخداش، رقیه (1387). «تجلی تخیل مقدس در نقش‌مایه‌های سفال و سرامیک دوران اسلامی»، نشریه نقش‌مایه، دورۀ 1، شمارۀ 2، صص 70-73.    https://www.sid.ir/paper/184045/fa
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی (1403). فارسی پایه هشتم، تهران: شرکت چاپ­ونشر کتاب‌های درسی ایران.
سالزبری، مارتین (1402). تصویرگری کتاب کودک، خلق تصویر برای کتاب، ترجمه شقایق قندهاری، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
سجادی، سیدجعفر (1370). فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، تهران: انتشارات طهوری.
شوالیه، ژان؛ گربران، آلن (1385). فرهنگ نمادها، ترجمه سودابه فضایلی، جلد 2 تا 4، چاپ اول، تهران: جیحون.
شیخ صدوق (1383). علل الشرایع، جلد 2، قم: مکتبه­الحیدریه.
علی‌اکبرزاده، مهدی (1397). رنگ و تربیت، چاپ اول، تهران: میشا.
قزل ایاغ، ثریا. (۱۳۹۸). ادبیات کودکان و نوجوانان و ترویج کتابخوانی، تهران: سمت
کاظمی میرکی، نسرین؛ وحیدی، فاطمه؛ لک، کبری (1402). «بررسی تأثیر رنگ‌ها بر یادگیری و آموزش دانش‌آموزان ابتدایی». فصلنامه پیشرفت‌های نوین در روانشناسی، علوم تربیتی و آموزش، دورۀ 6، شمارۀ 61، صص 359-343.   
موسوی زوارق، زهرا؛ مردانه، سولماز؛ بدرخانی، مجتبی؛ جعفری کلیبر، فاطمه (1402). «بررسی تأثیر رنگ‌ها و اشکال بر یادگیری و آموزش الفبا برای کودکان شش تا هفت ساله»، فصلنامه دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی، دورۀ 6، شمارۀ 68، صص 19-24.  https://www.jonahs.ir/showpaper/8983126
لوشر، ماکس (1402). روانشناسی رنگ‌ها، ترجمه حمیدرضا بلوچ، تهران: شباهنگ.
لوشر، ماکس (1376). روانشناسی و رنگ‌ها، ترجمه منیرو روانی‌پور، تهران: انتشارات یادواره.
مجلسی، محمدباقر (1381). حلیه‌المتقین، قم: انتشارات امام عصر (عج).
محمدی ری‌شهری، محمد. (1386). میزان‌الحکمه، ترجمه حمیدرضا شیخی، قم: مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث.