کاربرد سبک‌شناسی لایه‌ای در پرورش تفکّر انتقادی و بهبود مهارت‌ سواد خواندن (بر پایۀ تدریس درس کاوۀ دادخواه کتاب فارسی پایۀ یازدهم)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید باهنر کرمان

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان.

3 دانشیار گروه علوم تربیتی دانشگاه شهید باهنر کرمان.

چکیده

چکیده
‌‌زمینه و هدف: امروزه سواد خواندن یکی از مهمترین مهارت‌های مورد نیاز برای هر انسانی در هر جامعه‌ای است زیرا که این مهارت، ابزار تفکّر و حلّ مسئله و یادگیری در همۀ زمینه‌هاست. بهبود مهارت سواد خواندن با کاربست سبک‌شناسی لایه‌ای در تحلیل متون ادبی، موضوع اصلی این پژوهش است.
روش‌ها: روش‌ مورد استفاده در این مقاله، توصیفی - تحلیلی و بر مبنای مطالعه و کاربست نظریه‌ها در کلاس‌های درس دورۀ متوسطه است.
یافته‌ها: تحلیل متون ادبی بر پایۀ سبک‌شناسی لایه‌ای، آن هم در فرایند تدریجی آموزش در چهارچوب مدل سازنده‌گرایی، می‌تواند ابتدا به تقویت «درک مطلب» به عنوان مهمترین شاخص سواد خواندن و سپس به بهبود کل مهارت در انواع متون(اعم از ادبی، علمی، اطّلاعاتی و ...) بینجامد. علاوه بر این، نتایج و دستاوردهای تحلیل سبک‌شناسانۀ متون ادبی، می-تواند خود، پشتوانه‌ای گردد برای نقد روشمند ادبی، آفرینش سازه‌های نوین ادبی و بهبود هر چه بهتر مهارت سواد خواندن.
نتیجه: هدف از سبک شناسی لایه‌ای، تحلیل، واکاوی و درک و فهم تمامی لایه‌های برونی و درونی متن‌، برای دست‌یابی به نوعی سبک شخصی و نیّت مؤلّف است و این اقدامات در مواقعی با مراحل پنجگانۀ مهارت«دقیق خوانی» و همچنین با سطوح عالی یادگیری «بلوم» مناظر می‌شود و در این صورت است که ابزاری بسیار سودمند می‌گردد برای پرورش تفکّر نقّاد، یادگیری و بهبود مهارت سواد خواندن. تحلیل پیکرۀ متن ادبی کاوۀ دادخواه، بر پایۀ سبک‌شناسی لایه‌ای، یکی از نمونه‌های کار است. پس از تحلیل تمامی لایه‌های متن، درمی‌یابیم که سبک شخصی مؤلّف در لایۀ «ایدئولوژیک» نمایان می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آرمسترانگ، توماس (1390). هوش­های چندگانه در کلاس درس. ترجمۀ مهشید صفری. تهران: مدرسه.
آمابلی، ترزا (1399). شکوفایی خلّاقیت. ترجمه حسین قاسم­زاده و پروین عظیمی. تهران: دنیای نو.
احمدی، حدیث؛ پناهی، میهن؛ یگانه، سپیده (1399). «سبک­شناسی لایه­ای غزلیات سلمان ساوجی (لایه­های نحوی و واژگانی)». بلاغت کاربردی و نقد بلاغی. 5. (2)، 11-28
استیگلر، جیمز؛ هیبرت، جیمز (1384). شکاف آموزشی، بهترین ایده­ها از معلّمان جهان برای بهبود آموزش در کلاس درس. ترجمۀ محمدرضا سرکارآرانی و علیرضا مقدّم. تهران: مدرسه.
اسماعیل­پور مطلق، ابوالقاسم (1397). اسطوره، ادبیات و هنر. تهران: چشمه.
.................................................. (1401). اسطوره بیان نمادین. تهران: سروش.
امامی، نصراللّه (1400). مبانی و روشهای نقد ادبی. تهران: جامی.
باتلر، دیوید (1400). تندخوانی با نیمکرۀ راست مغز. ترجمۀ مریم سیاحی. تهران: آرایان.
پورداوود، ابراهیم (1309). ادبیات مزدیسنا، ترجمه و تفسیر یشتها، جلد 1 و 2. بمبئی: انجمن زرتشتیان ایرانی.
جعفری، مسعود؛ تنها، زهرا (1403). «رابطه ادراک از محیط سازنده­گرا و عملکرد تحصیلی: نقش میانجی یادگیری خودراهبر و درگیری تحصیلی»، مطالعات آموزش و یادگیری، 16(2)، 29-56.
دورقی نجمی، شیما؛ زارعی، محمّدحسین (1403). «شناسایی و اعتبارسنجی فرصت­ها و شرایط و نیازهای آموزشی معلّمان در جهت توسعۀ حرفه­ای و ارتقای کیفیت تدریس». نظریه و عمل در تربیت معلّمان. 10(18)، 305-323.
رشیدی، زهرا (1403). «آموزش پژوهش­محور: حلقۀ مفقودۀ چرخۀ کیفیت در آموزش و یادگیری نظام آموزش عالی ایران».مطالعات آموزش و یادگیری. 16(2)، 297-302
سرکاراتی، بهمن (1398). سایه­های شکارشده. تهران: طهوری.
سیف، علی‌اکبر (1400). روانشناسی پرورشی نوین. تهران: دوران. 
شمیسا، سیروس (1385). بیان.تهران: میترا.
 .................................... (1382). سبک­شناسی شعر.تهران: فردوس.
...................................... (1386 الف).معانی. تهران: میترا.
...................................... (1383). نقد ادبی. تهران: فردوس.
.................................... (1386 ب). نگاهی تازه به بدیع. تهران:میترا.
علینقی، حسین؛ محسنی­نیا، ناصر (1399). «سبک­شناسی لایۀ آوایی اشعار کمال­الدّین اسماعیل و اثیر اومانی بر اساس سبک­شناسی لایه­ای». متن‌پژوهی ادبی بهار، 24، (83)، 297-334.
قاسمی، محمود؛ تاجیک اسماعیلی، عزیزاللّه؛ مثنوی، امیر (1391) «مقایسۀ روش­های تدریس فارسی معلّمان بر افزایش میزان سواد خواندن و درک مطالب درسی دانش­آموزان پایۀ چهارم ابتدایی شهر تهران». علوم تربیتی. 19. (2)، 67-86
عبادی جمیل، سعید؛ رضایی­دشت­ارژنه، محمود؛ قلعه­خوانی، گلناز (1395). «بررسی اسطورۀ ضحّاک بر اساس ساختار تقابل­های دوگانۀ کلود لوی استروس». جستارهای نوین ادبی. (195)، 67-92.
 فتوحی، محمود (1396). درآمدی بر ادبیات­شناسی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
........................ (1400). سبک­شناسی، نظریه­ها، رویکردها و روش­ها. تهران: سخن.
 فردوسی، ابوالقاسم. (1366). شاهنامه، به تصحیح جلال خالقی مطلق. نیویورک:Bibliotheca persica
قبول، احسان؛ یاحقی، محمدجعفر؛ محمّدیاری، اشرف (1395). «بررسی میزان رشد تفکّر انتقادی دانشجویان رشتۀ زبان و ادبیات فارسی (مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد)». نقد ادبی. 9. ( 33). 177-205
کبیری، مسعود؛ شوندغربی، الهام، (1402). «مدل­سازی نقش عوامل در نگرش معلّمان به پژوهش و ارائۀ چارچوبی برای ارتقای آن». نظریه و عمل در تربیت معلّمان. 9، (16)، 281-306.
کریستین سن، آرتور (1393). نمونه­های نخستین انسان و نخستین شهریار. ترجمه ژالۀ آموزگار و احمد تفضّلی. تهران: چشمه.
کریمی، عبدالعظیم (1384). «بررسی نتایج مطالعۀ بین­المللی پیشرفت سواد (PIRLS) ». تعلیم و تربیت. 21. (1). 1-36 .
کزّازی، میرجلال‌الدین (1386). نامۀباستان. ج1. تهران: سمت.
گلسر، ویلیام (1400 الف). تئوری انتخاب. ترجمۀ علی صاحبی. تهران: سایه سخن
............. (1373). مدارس بدون شکست. ترجمۀ ساده حمزه. تهران: رشد.
.............. (1400 ب). مدرسۀ کیفی. ترجمۀ علی صاحبی. تهران: سایه سخن.................... (1399). معلّم مدرسۀ کیفی. ترجمۀ علی صاحبی.تهران: سایه سخن.
لیبرمن، دانیل ز؛ لانگ، مایکل ای (1402). دوپامین، مولکولی با خواص شگفت­انگیز. ترجمۀ محمّد اسماعیل فلزی. تهران: مازیار.
لیپمن، میتیو و همکاران (1395). فلسفه در کلاس درس. ترجمۀ محمّدظهیر باقری نوع­دوست. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
لیندا، الدر؛ پریچارد، پل (1400). آشنایی با هنر پرسشگری سقراطی. ترجمۀ پیام یزدانی. تهران: اختران.
...................................... (1401). آشنایی با هنر تفکّر راهبردی. ترجمه امین هاشمی و آرش اردهالی. تهران: اختران.
...................................... (1399).آشنایی با هنر دقیق­خواندن بر اساس مبانی و اصول تفکّر انتقادی.ترجمۀ پیام یزدانی.تهران: اختران
................................... (1400). تفکّر انتقادی.ترجمه اکبر سلطانی و مریم آقازاده. تهران: اختران.
میرصادقی، جمال (1394). عناصر داستان. تهران: سخن.
نجفی­پازکی، معصومه (1391). سواد خواندن، آموزش درک خوانداری. تهران: مدرسه.
نوولا، استیون (1401). ذهن فریبکار شما، راهنمای علمی برای مهارت­های تفکّر نقّاد. ترجمه اکبر سلطانی و مریم آقازاده. تهران: اختران.
یافتیان، نرگس؛ نکوئی قهفرخی، اسماء (1403). «بررسی ادراکات استعاری دانش­آموزان دختر و پسر پایۀ چهارم دربارۀ حل مسائل ریاضی». مطالعات آموزش و یادگیری. 16(1)، 211-236
یوسف­زاده چوسری، محمدرضا؛ راخدپور، اسدالله (1403). «مطالعۀ تطبیقی تجارب کشورهای پیشرو در زمینۀ آموزش بین­المللی». نظریه و عمل در تربیت معلّمان. 10(18)، 221-243.
یوسفی، غلامحسین (1379). چشمۀ روشن. تهران: علمی.
 یونگ، کارل­گوستاو (1401). روان‌شناسی و تعلیم‌وتربیت. ترجمۀ علی­محمّد برادران رفیعی. تهران: جامی.