تحلیل محتوای داستان‌های برگزیده کودک و نوجوان با رویکرد «کاربست افعال و زمان‌های فعلی پرکاربرد فارسی» در آموزش زبان فارسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران

10.48310/rpllp.2025.21406.1289

چکیده

 ادبیات کودک به‌عنوان منبعی غنی از درون‌داد زبانی، نقش حیاتی در آموزش زبان ایفا می‌کند. داستان‌ها یادگیرنده را در معرض ساختارهای دستوری و واژگانی در بافتی معنادار قرار می‌دهند. از میان عناصر زبانی، افعال به‌عنوان ستون فقرات جمله، نقش تعیین‌کننده‌ای در انتقال معنا دارند. این پژوهش با هدف شناسایی، دسته‌بندی و تحلیل افعال و زمان‌های پرکاربرد فارسی در داستان‌های کودک و نوجوان انجام شد.  پژوهش حاضر با رویکرد تحلیل محتوای کمی بر روی ۲۰ کتاب داستان برگزیده گروه سنی ۶-۱۲ سال منتشر شده در سال‌های ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۲ انجام شد. نمونه‌ها به روش هدفمند انتخاب و داده‌ها با چک‌لیست محقق‌ساخته استخراج شدند. تحلیل داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی و نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۶ انجام گرفت.  تحلیل پیکره ۶۰,۰۰۰ کلمه‌ای نشان داد که ده فعل پرکاربرد شامل «بودن»، «داشتن»، «کردن»، «گفتن»، «شدن»، «رفتن»، «آمدن»، «خوردن»، «دیدن» و «دانستن» بیش از نیمی از افعال را تشکیل می‌دهند. زمان ماضی ساده با سهم ۶۵% غالب‌ترین زمان بود. رابطه معناداری بین ژانر داستان و نوع افعال به کار رفته مشاهده شد. همچنین افعال مرکب مبتنی بر این افعال هسته‌ای، سهم قابل توجهی در پیکره زبانی داشتند. یافته‌ها نشان می‌دهد که تمرکز بر آموزش این افعال و زمان‌های پرکاربرد می‌تواند به بهینه‌سازی فرآیند آموزش زبان فارسی بینجامد. استفاده از این یافته‌ها در تولید مواد آموزشی و برنامه‌ریزی درسی توصیه می‌شود. این رویکرد می‌تواند به توسعه مهارت‌های زبانی کودکان و نوجوانان در درک و تولید جملات معنادار کمک شایانی نماید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


احمدی، ع. و رضوی، س. (۱۳۹۸). کارکردهای روایی در داستان‌های کودکان: تحلیلی کیفی. مجله زبان و ادبیات فارسی، ۴۵(۲)، ۱۱۲-۱۳۰.
حسینی، س. م.، علوی، س. ص. و کریمی، ف. (۱۴۰۰). تحلیل سطح خوانایی و ویژگی‌های واژگانی داستان‌های کودک فارسی. پژوهش‌های زبانشناسی، ۱۲(۳)، ۴۵-۶۷.
خانلری، پ. ن. (۱۳۶۶). تاریخ زبان فارسی (جلد ۲). انتشارات فردوس.
محمودی، ل. (۱۳۹۵). تحلیل پیکره‌ای توزیع زمان در گفتمان روایی فارسی. زبانشناسی در آسیا - اقیانوسیه، ۸(۱)، ۷۸-۹۵.
صفوی، ک. و میرعمادی، ح. (۱۳۹۹). تحلیل فراوانی افعال در گفتار خودجوش فارسی‌زبانان. مجله ایرانی زبانشناسی، ۳۵(۱)، ۱۰۱-۱۲۵.
طباطبائی، س. (۱۳۸۵). دستور زبان فارسی: رویکردی توصیفی-تحلیلی. انتشارات الهدی.
ونایی، ا. و حکیمی، ف. (۱۳۹۴). طراحی سیستم استنتاج عصبی-فازی انطباقی برای ارزیابی استقرار سیستم‌های هوش تجاری در صنعت نرم‌افزار. مدیریت فناوری اطلاعات، ۱(۷)، ۸۵-۱۰۴.
References
Ahmadi, A., & Rezavi, S. (2019). Narrative functions in children's stories: A qualitative analysis. Journal of Persian Language and Literature, 45(2), 112-130. (In Persian)
Hosseini, S. M., Alavi, S. S., & Karimi, F. (2021). Analyzing the readability and lexical features of Persian children's storybooks. Language Related Research, 12(3), 45-67. (In Persian)
Khanlari, P. N. (1987). The history of the Persian language (Vol. 2). Ferdows Publications. (In Persian)
Mahmoodi, L. (2016). A corpus-based analysis of tense distribution in Persian narrative discourse. Linguistics in the Asia-Pacific, 8(1), 78-95. (In Persian)
Nishiguchi, S. (2019). Extracting high-frequency verbs from children's picture books for ESL/EFL material development. JALT Journal, 41(2), 145-163.
Roberts, K. (2021). The impact of corpus-based instruction on verb learning in children. Language Teaching Research, 28(2), 112-130.
Safavi, K., & Mieremadi, H. (2020). A frequency analysis of verbs in spontaneous spoken Persian. Iranian Journal of Linguistics, 35(1), 101-125. (In Persian)
Smith, J. & Johnson, P. (2020). Comparative analysis of high-frequency verbs in children's literature across languages. International Journal of Linguistic Studies, 15(3), 45-62.
Tabatabai, S. (2006). Persian grammar: A descriptive-analytical approach. Al-Hoda International Publications. (In Persian)
Vanaei, A. & Hakemi, F. (2015). Designing Adaptive Neural Fuzzy Inference System to assess the establishment Business Intelligence systems in software industry. Journal of information technology management, 1(7), 85-104. (In Persian)