تحلیل رمان عاشقانه‌های یونس در شکم ماهی نوشتة «جمشید خانیان» بر پایة معیارهای فبک(P4C)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار آموزش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، کد پستی 889-14665، تهران، ایران.

10.48310/rpllp.2026.21212.1284

چکیده

پیشینه و اهداف: برنامۀ فلسفه برای کودکان و نوجوانان (فبک)، رویکردی نسبتاً نو در نظام تعلیم‌ و تربیت است، که بر آموزش مهارت تفکر تأکید دارد. متیو لیپمن، بنیانگذار فبک، ابزار اصلی آموزش مهارت‌های فکری را داستان‌های فلسفی می‌داند. بنابراین، تولید، ترجمه و تحلیل داستان‌های کودک و نوجوان بر پایة غنای فلسفی و متناسب با فرهنگ بومی جامعه، اهمیتی ویژه پیدا می‌کند. روش‌ها: جمشید خانیان از داستان‌نویسان مطرح کودک و نوجوان است، که آثارش از جهات مختلف شایستة شناسایی است. در این جستار، یکی از رمان‌های او با نام عاشقانه‌های یونس در شکم ماهی به روش توصیفی- تحلیلی مبتنی بر مؤلفه‌های فبک و در سه بخش عمده (ادبی، جهان‌نگری و روان‌شناختی) تحلیل می‌شود. یافته‌ها: بر‌ترین ویژگی فلسفی این رمان در بُعد ادبی آن است، که در شگردهای داستان‌نویسی همچون شخصیت‌پردازی‌های متناسب با گروه‌های سنی هدف و زبان مناسب برای نوجوانان، تبلور می‌باید؛ تأمل‌های روان‌شناسانه و توجه به نیازهای روحی مخاطبان در آن، از کیفیتی نسبی برخوردار است؛ عبارت‌ها و جملات دلالت‌کننده بر بنیان‌های فلسفی و مفاهیم هستی‌شناسانه در مقایسه با نشانه‌های ادبی و روان‌شناختی، آمار کمتری دارد. نتیجه‌گیری: در مجموع می‌توان گفت، این رمان از مختصات لازم برای استفاده در کلاس‌ فبک و حلقه‌های کندوکاو فلسفه‌محور برخوردار است. دور بودن خانیان از خاستگاه و زیستگاه فبک و آفرینش رمان با انگیزه‌هایی فراتر از طرح آن در این‌گونه محافل، به نمایان شدن کاستی‌های جزیی در سویه‌های روان‌شناختی و فلسفی رمان انجامیده است، که می‌تواند با نقش آسیب‌شناسانة خود داستان‌نویسان را به آفرینش داستان‌هایی با عناصر فلسفی غنی‌تر رهنمون شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار