تحلیل سبک‌شناسی شعر واصف باختری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، کرج، ایران.

چکیده

پیشینه و اهداف: واصف باختری از شاعران معاصر فارسی در جغرافیای ادبیات دری افغانستان است. واصف باختری از شاعران معاصر فارسی در جغرافیای ادبیات دری افغانستان است. روش‌ها: پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی - تحلیلی، تحول فکری و هنری واصف را در دو دورۀ زمانی بررسی می‌کند. یافته‌ها: شعر واصف باختری محصول تحول تدریجی، عمیق و معناگرایی است. شاعری است که از شور فردی به اندیشۀ جمعی، از زبان کلاسیک به زبان مدرن و از تصویرهای ساده به تصاویر چندلایۀ نمادین سفر کرده است. در عین بهره‌گیری از سنت ادبی، نوآوری‌های زبانی و ادبی چشمگیری دارد و توانسته است به یکی از نقطه‌های اتصال مهم میان شعر کلاسیک و شعر مدرن فارسی تبدیل شود. وی در دورۀ نخست، با محوریت «من» فردی و شخصی، به سیاست و حزب‌گرایی گرایش دارد. عاشقانه‌ها، سوگ‌سرودها و بوطیقا، بازتاب‌دهندۀ تجربه‌های فردی و اجتماعی اوست و مقوله‌های رنج و پرخاشگری بر فضای فکری‌اش سایه افکنده‌اند. نتیجه‌گیری: توجه به آرایه‌های ادبی و استفاده از واژگان کهن، ابداع واژگان و واج‌آرایی در اشعار این دوره چشمگیر است. «من» فردی وی در دورۀ دوم به «من» اجتماعی و انسانی تغییر می‌یابد. واصف در این دوره، با رویکردی جامعه‌گرا و نمادین به تحلیل مسائل انسانی و اجتماعی می‌پردازد. در قلمرو ادبی نیز استفاده از اسطوره، نماد، پارادوکس، تشبیه و استعاره، و در قلمرو زبانی، توجه به قالب‌های نوین شعر، تنوع ساختار جملات، کهن‌گرایی و ابداع واژگان افزایش می‌یابد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


احمدزیار، حامد (۱۳۹۴). ویژگی‌های دستوری و سبک‌شناسی جمله در شعر واصف باختری، فصلنامه زبان و ادب معاصر افغانستان، ۳ (۱)، ۷۵-۹۴.
ایران‌زاده، نعمت الله؛ و قادری، محمدشاهپور (1402). تحلیل گفتمان انتقادی غزلیات واصف باختری بر مبنای رویکرد فرکلاف، ادب فارسی، 13 (1)، 133-153.  doi: 10.22059/jpl.2023.357664.2169
باختری، واصف (۱۳۹۵). سفالینه‌ای چند بر پیشخوان بلورین فردا، به کوشش ناصر هوتکی، کابل: عازم.
دانشگر، محمد؛ قاسم‌زاده، سیدعلی؛ و چهرقانی، رضا (1401). بازخوانی نقش و کارکرد فراخوانی شخصیّت‌های اسطوره‌ای در شعر پایداری افغانستان (مطالعۀ موردی اشعار واصف باختری بر اساس نظریۀ ژرار ژنت، ادبیات پایداری، 14 (26)، 127-152.  doi: 10.22103/jrl.2022.3488.
شمیسا، سیروس (۱۳۷۳). کلیات سبک‌شناسی، چاپ دوم، تهران: فردوس.
طغیانی، اسحاق؛ فایز، محمد ظاهر؛ و آقاحسینی، حسین (1395). اندیشۀ انتقادی و بیان آیرونیک در بیان نامۀ وارثان زمین، فصلنامه نقد ادبی، 9 (36)، 143-163.
فاریابی، پویا (۱۳۹۴). درونمایه‌های اخلاقی و عرفانی در شعر واصف باختری، مطالعات تطبیقی ادبیات فارسی، ۵ (۲)، ۸۱–۹۶.
کاظمی، محمدکاظم (۱۳۹۲). در استوای فصل شکستن: تحلیل محتوایی و زبانی، تهران: نگاه.
موسوی، مرضیه؛ و رسا رفیع‌زاده، سرو (۱۳۹2). ادبی و بلاغی سخن واصف باختری، پاژ، 4 (13)، 59–۶8.
موسوی، ام فروه؛ و رحیمی، ساره (1402). پسوندهای صفت‌ساز؛ ویژگی سبکی واصف باختری، پاژ، 26 (51)، 123-142.
هوتکی، ناصر (۱۳۹۵). دستینه‌ها (هژده نگاه و نظر در شناخت ویژگی‌های شخصیتی و ارزشیابی کارنامۀ فرهنگی واصف باختری). چاپ اول، کابل: عازم.
یسنا، محمدیعقوب؛ فلاح، مرتضی؛ و کهدویی، محمدکاظم (1402). بررسی بینامتنی اشعار اخوان ثالث و واصف باختری براساس نظریۀ ژولیا کریستوا، ادبیات تطبیقی، 15 (29)، 329-367.
doi:10.22103/jcl.2023.21110.3613